Kivide maliyet 60-65 TL, tüccar teklifi 35-38 TL'de kaldı

Rize’nin Fındıklı ilçesinde 2026 kivi sezonu, kilogram başına 60-65 TL olarak açıklanan üretim maliyetine karşılık tüccarlardan gelen 35-38 TL’lik teklifler eşliğinde başladı. Fındıklı Ziraat Odası Başkanı Mehmet Özsoy’un verdiği bu rakamlar, tekliflerin maliyetin kilogram başına 22 ila 30 TL altında kaldığını gösteriyor. Bu, yalnızca iki fiyat arasındaki bir fark değil; ürününü bu tekliflerle satması gereken üretici için doğrudan gelir hesabı.

Üstelik ilçedeki üretim yaklaşık bin ton olarak aktarılırken, yalnızca 60 ton alım yapılacağının duyurulduğu belirtiliyor. Bu iki rakam birlikte düşünüldüğünde duyurulan alım miktarı toplam üretimin yaklaşık yüzde 6’sına karşılık geliyor. Özsoy, çiftçilerin yüzde 95’inin alım beklediğini ve yıllardır ilçeye gelen tüccarların henüz Fındıklı’ya gelmediğini de söylüyor; dolayısıyla haberin odağında sadece fiyat değil, ürünün ne kadarının alıcı bulacağı da var.

Geçen sezon 90 gram üzeri kiviler için kilogram başına 70 TL alım yapıldığı, bu sezon Tarım Kredi’nin 50 TL fiyat açıkladığı bildiriliyor. Geçen yılki fiyatla bu sezonki açıklama arasındaki fark 20 TL; ayrıca 50 TL’lik fiyat da açıklanan 60-65 TL maliyet aralığının altında kalıyor. Ancak bu rakamların aynı alım koşulları ve ürün niteliği için verilip verilmediğine ilişkin haberde ayrıntı bulunmuyor; bu nedenle fiyatları karşılaştırırken söz konusu sınırı gözden kaçırmamak gerekiyor.

Üretici açısından temel sorun, maliyetin altında kalan teklifin ürünün toplanması ve satılması kararını zorlaştırması. Haberde, üreticilerin kendi hesaplamalarına göre maliyetin altında fiyatla satış riskiyle karşı karşıya olduğu aktarılıyor. Kivinin dalda kalması da yalnızca hasat zamanına ilişkin bir ayrıntı değil: ürün için emek ve maliyet üstlenilmişken, alımın sınırlı kalması çiftçinin gelirini belirleyecek aşamayı belirsiz bırakıyor.

Bu gelişme tüketicinin kivi için ödediği fiyatın ne olduğunu ya da fiyat farkının hangi aşamalarda oluştuğunu göstermiyor; haberde perakende fiyatı verilmemiş. Bu nedenle üretici teklifleriyle tüketici fiyatı arasında doğrudan bir sonuç kurmak doğru olmaz. Ama alım fiyatı, üretim maliyeti ve duyurulan alım miktarı, tarımsal üretimin sürdürülebilirliği bakımından başlı başına izlenmesi gereken göstergeler: ürünü yetiştirenin maliyeti karşılanmıyorsa, piyasanın üreticiye sunduğu koşullar da sorgulanmalı.

Fındıklı’daki tabloyu sıradan bir yerel fiyat haberi olmaktan çıkaran, üç verinin aynı anda işaret ettiği baskı: maliyetin altında kalan teklif, geçen sezona göre düşen açıklanmış alım fiyatı ve üretimin küçük bir bölümüne denk gelen duyurulmuş alım miktarı. Üreticinin ne kadar ürün satabileceği ve hangi fiyatı alacağı, bu rakamlarla birlikte okunmalı. Manşetlerdeki tartışmalar sürerken gözden kaçmaması gereken soru da bu: yaklaşık bin ton ürünün ne kadarı, üreticinin maliyet hesabını karşılayacak koşullarda alıcı bulacak? Haberdeki veriler bu soruya henüz yanıt vermiyor; fakat yanıtın üreticinin cebini doğrudan ilgilendirdiğini açıkça ortaya koyuyor.