250 ila 900 kilogramlık çanlar matematiksel dizilerle çalınıyor

İngiltere’de 17. yüzyılda başlayan “change ringing” geleneği, kilise kulelerindeki çanların bilinen ezgiler yerine matematiksel sıralarla çalınmasına dayanıyor. Çan çalanlar, her turun ardından vuruş sırasını değiştirerek belirli yöntemleri uyguluyor.

Farklı kulelerde beş, sekiz ya da 12 çan bulunabiliyor. Her çan, büyük bir tahta tekerleğe bağlı urganla kontrol ediliyor; ters çevrilmiş konumdan hareket eden çanlar, ses çıkarmak için tam daire çizerek sallanıyor ve yeniden dengede kalıyor.

Çan çalanlar nota değil, her çanın vuruş sırasındaki hareketini belirleyen geometrik algoritmaları ezberliyor. Plain Bob, Grandsire ve Cambridge Surprise, yüzlerce yıllık yöntemler arasında yer alıyor.

400 yıllık tarihi bir kilisenin kulesinde pratik yapan sekiz kişilik gönüllü ekip, haftada bir ya da iki kez çalışıyor. Her çan için bir kişinin gerektiği belirtilirken gönüllü bulmanın giderek zorlaştığı, yeni başlayanların ise tecrübeli çan çalanlar tarafından genellikle sekiz haftada yetiştirildiği aktarılıyor.

Ağırlıkları 250 ila 900 kilogram arasında değişen çanları çalmak, urganları belirli sıraya ve zamanlamaya göre çekip bırakmayı gerektiriyor. 87 yaşındaki Bay Hamilton, bu sanata 17 yaşında başladığını ve hâlâ sürdürdüğünü anlatıyor; eskiden düzenlenen çan çalma yarışmalarının Covid’le kesintiye uğradığını ve o zamandan beri yapılmadığını söylüyor.

Peal adı verilen kesintisiz çalma yöntemi, geleneğin en ileri uygulamalarından biri. Yedi çanla mümkün olan 5 bin 40 farklı sıranın hiçbiri tekrarlanmadan çalınıyor; performanslar genellikle üç ya da dört saat sürerek hem zihinsel odaklanma hem de fiziksel dayanıklılık gerektiriyor.

1896’nın eylül ayında kilisenin çanları, Kraliçe Victoria’nın tahtta en uzun kalan kraliyet üyesi olması şerefine aralıksız 3 saat 10 dakika çalınmış.