Bütçe ekimde 481 milyar lira açık verdi, 10 aylık açık 2,32 trilyon
Gün boyu piyasa hareketleri konuşulurken, okurun cebini ve kamu kaynaklarının nasıl kullanılacağını ilgilendiren bütçe tablosu sıradan bir ekonomi haberi gibi kaldı. Ekimdeki açık kadar, yılın ilk on ayında gelir ve giderlerin farklı hızlarda büyümesi de gözden kaçmamalı.
Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın açıkladığı verilere göre merkezi yönetim bütçesi ekimde 481 milyar 91 milyon lira açık verdi. Ay boyunca 1 trilyon 298 milyar 285 milyon lira gelir elde edilirken giderler 1 trilyon 779 milyar 376 milyon liraya çıktı. Aradaki fark, tek bir ayda kamu gelirlerinin harcamaları karşılamadığını gösteriyor. Bu, yalnızca büyük görünen bir rakam değil; kamunun elindeki kaynakla üstlendiği harcama arasındaki mesafenin ölçüsü.
Tablonun dikkat çekici yanı, gelir ve gider artışlarının aynı hızda ilerlememesi. Ekimde gelirler geçen yılın aynı ayına göre yüzde 13,2 artarken giderlerdeki artış yüzde 29,9 oldu. Yani harcamalar, gelirlerden belirgin biçimde daha hızlı büyüdü. Bu karşılaştırma, açığın neden yalnızca “ekimde şu kadar çıktı” diye okunamayacağını anlatıyor: bütçenin iki ana kalemindeki yön ve tempo da önemli.
Üstelik fark yalnızca ekim ayına özgü değil. Ocak-ekim döneminde bütçe gelirleri geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 32,1 artışla 13 trilyon 406 milyar 85 milyon liraya ulaştı; giderler yüzde 35,7 artarak 15 trilyon 727 milyar 506 milyon liraya çıktı. Gider artışı bu dönemde de gelir artışının önünde. On aylık toplam açık 2 trilyon 321 milyar 421 milyon liraya ulaşmış durumda.
Bu rakamlar, bütçenin büyüklüğünü ve kaynakların hangi sınırlar içinde kullanılabildiğini tartışmayı gerektiriyor. Kamu bütçesi, gelirlerin toplanıp harcamaların karşılandığı ortak bir mali çerçeve; gelirle gider arasındaki fark büyüdüğünde, bu çerçevenin nasıl yönetildiği daha fazla önem kazanıyor. Haberde açığın hangi yöntemlerle finanse edildiğine ya da belirli harcama kalemlerinin payına ilişkin bilgi yok. Bu nedenle verinin söylemediği sonuçları çıkarmak değil, açıklanan gelir-gider farkını ve artış hızlarını izlemek gerekiyor.
Okur açısından mesele, bütçe tablosunun günlük hayatla bağını kurabilmek. Kamu kaynaklarının hangi hizmetlere ve ihtiyaçlara ayrıldığı, bütçe tercihleriyle ilgili; ancak açıklanan veriler bu tercihlere dair ayrıntı vermiyor. Yine de on ayda 2,32 trilyon lirayı aşan açık ile giderlerin gelirlerden daha hızlı artması, bu tercihler ve bütçe dengesi hakkında daha açık bir tartışmanın neden gerekli olduğunu gösteriyor.
Elbette gelir ve gider tutarlarının nominal olarak artması, tek başına harcamaların gerçek alım gücünün ya da hizmetlerin niteliğinin nasıl değiştiğini açıklamaz. Haberde enflasyon düzeltmesi veya bütçe kalemlerinin ayrıntılı dağılımı bulunmadığı için bu başlıklarda hüküm vermek mümkün değil. Fakat mevcut veriler, bütçe açığının ölçeğini ve gider artışının gelir artışını aştığını net biçimde ortaya koyuyor. Piyasa gündeminde kısa süreli fiyat hareketleri kadar, kamu maliyesinin bu temel göstergeleri de izlenmeli.
Bu köşe, Ekonomik Gündem yazı işlerinin gün içinde yayımlanan haberlere dayanan değerlendirmesidir; haberlerde yer almayan bilgi içermez.

